جایگزینی گلهای مراسم ترحیم با کارهای ماندگار اجتماعی
علی مطهریان :در روزگاری که هزینههای مراسمهای مختلف بهویژه آیینهای ترحیم رو به افزایش است، یک خانواده اصفهانی با اقدامی متفاوت و تحسینبرانگیز، نگاهها را به خود جلب کرد؛ حرکتی که میتواند آغازی برای یک تغییر فرهنگی گسترده باشد.
این خانواده اعلام کردند در مراسم ترحیم مادرشان، به جای دریافت شاخهگل و تاجگل، هزینه آن صرف تهیه جهیزیه برای یک نوعروس کمبضاعت شود. تصمیمی که نهتنها با استقبال گسترده اقوام، دوستان و همسایگان روبهرو شد، بلکه موجی از تحسین را در فضای مجازی و میان افکار عمومی به همراه داشت.
به گفته اعضای خانواده، این تصمیم برگرفته از منش و سبک زندگی مرحومه بوده است؛ زنی که در طول حیات خود همواره بر سادهزیستی، کمک به نیازمندان و انجام کار خیر تأکید داشت. یکی از فرزندان او میگوید:
«مادرم همیشه میگفت اگر قرار است هزینهای انجام شود، بهتر است گرهی از کار کسی باز کند. ما هم تلاش کردیم یادش را همانطور که بود زنده نگه داریم.»
تأمین بخشی از جهیزیه یک زندگی نو
با همراهی مهمانان و مشارکت داوطلبانه آنان، هزینه جمعآوریشده صرف خرید اقلام ضروری زندگی از جمله یخچال، اجاقگاز، فرش و برخی لوازم خانگی دیگر شد. خانواده دریافتکننده جهیزیه که از طریق یکی از خیریههای معتبر شهر شناسایی شده بودند، این اقدام را «غیرمنتظره و امیدبخش» توصیف کردند.
یکی از نزدیکان نوعروس میگوید:
«در شرایط اقتصادی فعلی، تأمین جهیزیه برای بسیاری از خانوادهها دشوار است. این کار نهتنها کمک مالی بود، بلکه دلگرمی بزرگی برای شروع زندگی مشترکشان محسوب میشود.»
بازتاب گسترده در دیگر شهرها
این اقدام خیرخواهانه تنها به اصفهان محدود نماند. در روزهای پس از انتشار خبر، نمونههای مشابهی در شهرهای دیگر نیز مشاهده شد؛ حرکتی که نشان میدهد جامعه آمادگی پذیرش تغییر در برخی رسوم پرهزینه را دارد.
در شیراز، خانوادهای اعلام کردند در مراسم چهلم پدر مرحومشان، به جای صرف هزینه برای پذیراییهای سنگین، بستههای کامل لوازمالتحریر برای دانشآموزان کمبضاعت مناطق حاشیهای شهر تهیه کردهاند. این بستهها شامل کیف مدرسه، دفتر، مداد، خودکار، جامدادی و اقلام آموزشی مورد نیاز بود ومیان دانشآموزان توزیع شد.
یک معلم داوطلب در این طرح میگوید:
«شاید یک دفتر و مداد برای برخی چیز کوچکی باشد، اما برای دانشآموزی که خانوادهاش توان خرید ندارد، همین وسایل ساده میتواند انگیزه ادامه تحصیل را تقویت کند.»
در تبریز نیز خانوادهای هزینه تاجگلهای مراسم را صرف خرید پتو و بخاری برای چند خانواده نیازمند کردند.
در کرمانشاه، گروهی از بستگان یک مرحوم تصمیم گرفتند هزینه نصب بنرهای متعدد شهری را به تهیه بستههای معیشتی اختصاص دهند.
در مشهد و اهواز نیز مواردی از اختصاص هزینه مراسمها به آزادی زندانیان جرائم غیرعمد یا کمک به بیماران نیازمند گزارش شده است.
واکنش و نظرات مردمی
در فضای مجازی، بسیاری از کاربران از این حرکت استقبال کردند و آن را «تغییر مثبت یک سنت پرهزینه» توصیف کردند.
یکی از شهروندان اصفهانی در شبکههای اجتماعی نوشته است:
«گلها بعد از چند روز خشک میشوند، اما کمک به یک خانواده میتواند سالها اثر داشته باشد. کاش این کار تبدیل به یک فرهنگ عمومی شود.»
شهروند دیگری از تهران میگوید:
«گاهی خانوادهها تحت فشار عرف مجبور به هزینههای سنگین میشوند. چنین اقداماتی میتواند این فشار اجتماعی را کاهش دهد و مسیر تازهای باز کند.»
البته برخی نیز بر لزوم فرهنگسازی تدریجی تأکید کردهاند. یک فعال اجتماعی معتقد است:
«تغییر رسوم نیازمند همراهی عمومی است. اگر نهادهای فرهنگی و رسانهها این الگوها را پررنگ کنند، میتوان امیدوار بود که بهتدریج جایگزین تجملات شود.»
گامی در مسیر مسئولیت اجتماعی
کارشناسان حوزه جامعهشناسی بر این باورند که این قبیل اقدامات، نشانهای از رشد حس مسئولیت اجتماعی در میان شهروندان است. مراسم ترحیم، بهعنوان یکی از آیینهای مهم فرهنگی، میتواند فرصتی برای همدلی اجتماعی و کمک به نیازمندان باشد؛ فرصتی که در صورت هدایت درست، تأثیرات ماندگاری بر جای میگذارد.
در شرایط اقتصادی کنونی، بسیاری از خانوادهها با دشواریهای معیشتی روبهرو هستند. اختصاص هزینههای جانبی مراسمها به امور خیر میتواند هم از فشار مالی بر برگزارکنندگان بکاهد و هم باری از دوش خانوادهای دیگر بردارد.
یادهایی که با مهربانی ماندگار میشوند
حرکت خانواده اصفهانی شاید در نگاه اول تصمیمی شخصی به نظر برسد، اما بازتاب گسترده آن نشان میدهد جامعه آماده پذیرش الگوهای تازهای از همدلی و مشارکت اجتماعی است. یاد درگذشتگان را میتوان با تاجگلهای بزرگ گرامی داشت، اما شاید ماندگارترین یادبود، گرهگشایی از زندگی انسان دیگری باشد.
اگر این رویکرد در شهرهای بیشتری گسترش یابد، میتوان امیدوار بود که آیینهای سنتی، علاوه بر حفظ حرمت و شأن خود، نقشی فعالتر در کاهش آسیبهای اجتماعی ایفا کنند؛ مسیری که در آن «یاد عزیزان» با «امیدبخشی به دیگران» پیوند میخورد.